วิกฤตหนัก! สว.เชียงราย แฉเหมืองเถื่อนผุดพรึบต้นน้ำแม่สาย-ลาว ดันสารหนูพุ่ง 28 เท่า ทำประปาหยุดผลิต จี้รัฐประกาศเขตภัยพิบัติเยียวยาด่วน
“สว.มณีรัฐ” ตั้งกระทู้ถามเป็นหนังสือ จี้รัฐบาลแก้ปมมลพิษทางน้ำข้ามพรมแดน “กก-สาย-รวก-โขง” ชี้พิษเหมืองทองคำ-แรร์เอิร์ธในเมียนมาและลาวขยายตัวหนัก ทำสารหนูพุ่ง 28 เท่า จนผลิตประปาไม่ได้ ตัดพ้อเลือกปฏิบัติ เทียบปมน้ำเสียปราจีนบุรี ถามคนเชียงราย-เชียงใหม่ กลายเป็นพลเมืองชั้นสองตั้งแต่เมื่อไหร่
วันที่ 9 พฤศจิกายน 2569 ในการประชุมวุฒิสภา ครั้งที่ 20 (สมัยสามัญประจำปีครั้งที่สอง) โดยมี นายมงคล สุระสัจจะ ประธานวุฒิสภา เป็นประธานการประชุม นางสาวมณีรัฐ เขมะวงศ์ สมาชิกวุฒิสภา (สว.) กลุ่ม SME จังหวัดเชียงราย ได้อภิปรายซักถามตามกระทู้ถามเป็นหนังสือ โดยมี นายทรงศักดิ์ ทองศรี รองนายกรัฐมนตรี เป็นผู้ชี้แจงแทน ในประเด็นการแก้ไขปัญหามลพิษทางน้ำข้ามพรมแดนในแม่น้ำกก แม่น้ำรวก แม่น้ำสาย และแม่น้ำโขง
นางสาวมณีรัฐ ระบุว่า ตลอด 2 ปีที่ผ่านมา ปัญหาโลหะหนักปนเปื้อนรุนแรงขึ้นต่อเนื่อง จากการทำเหมืองแร่ทองคำและแร่แรร์เอิร์ธในรัฐฉาน ประเทศเมียนมา ที่ไร้ระบบบำบัดน้ำเสีย ล่าสุดพบเหมืองเปิดใหม่บริเวณดอยก่อวานและบ้านแม่โจ๊ะในเมียนมา เหนือแม่น้ำสายเพียงไม่กี่กิโลเมตร อย่างน้อย 13 แห่ง และฝั่ง สปป.ลาว อีกนับสิบแห่ง สร้างความกังวลให้ชาวบ้าน อ.เชียงแสน และ อ.เชียงของ จ.เชียงราย
ผลกระทบดังกล่าวรุนแรงจนกระทรวงการต่างประเทศเคยทำหนังสือตอบกลับผู้รายงานพิเศษแห่งสหประชาชาติ (UN) ยอมรับว่าประชาชนเกือบครึ่งเข้าไม่ถึงน้ำสะอาดตามสิทธิขั้นพื้นฐาน และต้องจ่ายค่าน้ำดื่มกับค่ารักษาพยาบาลเฉลี่ยสูงถึง 2,600 บาทต่อครัวเรือนต่อเดือน ซ้ำร้ายใน อ.แม่สาย น้ำขุ่นเข้มจากตะกอนเหมืองจนผลิตประปาไม่ได้ และเคยตรวจพบสารหนูพุ่งสูงถึง 28 เท่า แต่ชาวบ้านยังต้องจำใจใช้น้ำอุปโภคบริโภคและทำการเกษตร
สว.เชียงราย ชี้ว่า แม้ นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี จะเคยลงพื้นที่ จ.เชียงใหม่ เมื่อวันที่ 20 เมษายน 2569 เพื่อสั่งการให้เร่งตรวจสุขภาพ เยียวยา และเจรจาระหว่างประเทศ รวมถึงรัฐบาลเห็นชอบกรอบความร่วมมือไทย-เมียนมา และ จ.เชียงราย ทำหนังสือหารือเรื่องประกาศเขตภัยพิบัติไปตั้งแต่วันที่ 22 กันยายน 2568 แต่ปัญหากลับไม่คืบหน้า พร้อมเปรียบเทียบกับกรณีนํ้าเสีย จ.ปราจีนบุรี ที่รัฐบาลเร่งสื่อสารมาตรการช่วยเหลือผ่านโฆษกสำนักนายกรัฐมนตรีอย่างรวดเร็ว แต่ปัญหาในภาคเหนือกลับถูกปล่อยปละละเลย
"ดิฉันก็อดตั้งคำถามไม่ได้ว่า เชียงราย เชียงใหม่ อยู่ส่วนไหนของประเทศไทย และประชาชนในพื้นที่ต้องกลายเป็นพลเมืองชั้นสองตั้งแต่เมื่อไหร่ อยากเห็นรัฐบาลมีความกระตือรือร้นและจริงจังในการแก้ไขปัญหา เพราะประชาชนไม่ว่าจะอยู่จังหวัดใด ควรได้รับการดูแลอย่างเท่าเทียมกัน" นางสาวมณีรัฐ กล่าว
จากสถานการณ์ทั้งหมด นางสาวมณีรัฐ จึงซักถามรัฐบาลใน 3 ประเด็นหลัก คือ 1. แผนยกระดับความร่วมมือกับเมียนมา ลาว และจีน ผ่านกรอบคณะกรรมาธิการแม่น้ำโขง (MRC) และกรอบความร่วมมือแม่โขง-ล้านช้าง (MLC) เพื่อคุมเข้มเหมืองต้นน้ำ รวมถึงกำหนดประชุมคณะทำงานร่วมไทย-เมียนมา เพื่อตั้งค่ามาตรฐานคุณภาพน้ำภายใต้กรอบ TOR 2. ความคืบหน้าการเจรจากับสหรัฐอเมริกา เมียนมา และองค์กรระหว่างประเทศ หลังไทย-สหรัฐฯ ลงนาม MOU ด้านแร่สำคัญ (Critical Minerals) ว่าได้นำผลกระทบสิ่งแวดล้อมข้ามพรมแดนเข้าสู่โต๊ะเจรจาแล้วหรือไม่ และ 3. การกำหนดหลักเกณฑ์ประกาศเขตภัยพิบัติ รวมถึงกรอบเวลาจัดสรรงบประมาณเร่งด่วนเพื่อเยียวยา ตรวจสุขภาพเชิงลึก จัดหาแหล่งน้ำสะอาด และฟื้นฟูพื้นที่เกษตรกว่า 200,000 ไร่